Hướng Dẫn Bảo Trì Van Bướm Công Nghiệp Chi Tiết

Bảo trì van bướm là chuỗi kiểm tra, vệ sinh, bôi trơn và thay chi tiết hao mòn (seat, phớt trục) theo chu kỳ để van đóng kín, vận hành trơn tru và bền hơn. Với hệ thống sử dụng van bướm cần được kiểm tra theo chu kì để đảm bảo an toàn cho nhà máy. Hãy cùng Nhật An Khang tìm hiểu quy trình đúng kỹ thuật qua bài viết bên dưới.

Vì Sao Cần Bảo Trì Van Bướm Định Kỳ?

Van bướm hoạt động liên tục trong môi trường có áp suất, nhiệt độ và đôi khi là môi chất ăn mòn hoặc chứa tạp chất. Theo thời gian, các bộ phận như seat, đĩa van, trục van và phớt làm kín đều chịu hao mòn tự nhiên. Nếu không được kiểm tra và bảo dưỡng định kỳ, van bướm có thể gặp phải:

• Rò rỉ môi chất tại thân van hoặc trục van, gây thất thoát và mất an toàn
• Kẹt đĩa van khiến hệ thống không thể đóng mở kịp thời khi cần thiết
• Giảm hiệu suất điều tiết lưu lượng, ảnh hưởng đến chất lượng quy trình sản xuất
• Hư hỏng nghiêm trọng dẫn đến phải thay thế toàn bộ van thay vì chỉ sửa chữa cục bộ

Phần lớn lỗi van bướm thường gặp đều bắt nguồn từ seat, phớt hoặc cặn bẩn, những thứ mà bảo trì định kỳ có thể phát hiện sớm.

Quy Trình Kiểm Tra Bên Ngoài Van Bướm

Kiểm tra khi van đang vận hành, miễn là tuân thủ quy định an toàn của nhà máy. Đây là bước bảo trì cơ bản, có thể thực hiện thường xuyên mà không cần dừng hệ thống hay tháo rời van.

• Quan sát tổng thể: thân van có ăn mòn, nứt, bong lớp phủ không, biển tên còn đọc được không.
• Kiểm tra rò rỉ tại trục và mặt bích: tìm vết ẩm, cặn khô hoặc vệt lưu chất, xem bu-lông có lỏng hoặc gỉ không.
• Kiểm tra tay gạt, tay quay hoặc hộp số: thao tác phải trơn tru, không giật hoặc rơ; chỉ thị vị trí khớp với trạng thái thực của đĩa.
• Kiểm tra bộ truyền động: với van dùng bộ truyền động khí nén, xem ống khí có rò không, bộ lọc có sạch không, cáp điện, công tắc hành trình và tín hiệu phản hồi có đúng không.
• Vận hành thử đóng mở toàn hành trình nếu quy trình cho phép, ghi lại lực quay và tiếng ồn bất thường.

Quy Trình Kiểm Tra Và Vệ Sinh Bên Trong Van Bướm

Bước này cần thực hiện định kỳ sâu hơn, đòi hỏi dừng hệ thống và tháo rời van để kiểm tra chi tiết.

Bước 1: Cô Lập Hệ Thống Trước Khi Tháo Van

Trước khi tiến hành bảo trì bên trong, cần thực hiện các bước an toàn bắt buộc:

• Đóng van cô lập ở hai đầu đoạn đường ống liên quan
• Xả áp suất và môi chất còn lại trong đoạn ống
• Gắn thẻ cảnh báo (lockout hoặc tagout) để tránh thao tác nhầm trong quá trình bảo trì
• Đảm bảo môi chất không còn nguy hiểm trước khi tiếp xúc trực tiếp

Bước 2: Tháo Van Vệ Sinh Và Kiểm Tra

• Tháo van ra khỏi hệ thống, loại bỏ cặn bẩn, rỉ sét hoặc tạp chất bám trên bề mặt đĩa van và seat bằng dụng cụ chuyên dụng
• Quan sát seat có dấu hiệu nứt, chai cứng, biến dạng hoặc bong tróc khỏi thân van hay không.
• Kiểm tra bề mặt đĩa van có vết xước sâu, rỗ hoặc biến dạng ảnh hưởng đến khả năng tiếp xúc kín với seat.
• Đo kiểm kích thước đĩa van nếu nghi ngờ bị mài mòn đáng kể so với thông số ban đầu.

Bước 3: Bôi Trơn Và Siết Lại Phớt Trục

Lực siết phớt làm kín cần được cân chỉnh đúng mức:

• Siết quá chặt: Gây ma sát lớn, làm trục van khó xoay, nhanh mòn và tốn lực vận hành.
• Siết quá lỏng: Không đủ lực làm kín, dẫn đến rò rỉ môi chất ra ngoài qua khe hở trục van.

Mỡ bôi trơn cần được lựa chọn tương thích với vật liệu trục van và môi chất vận hành:

• Mỡ gốc lithium cho ứng dụng thông thường, nhiệt độ trung bình
• Mỡ chịu nhiệt cao cho hệ thống hơi nước, dầu nóng
• Mỡ an toàn thực phẩm cho ngành chế biến thực phẩm, dược phẩm

Bước 4: Kiểm Tra Bộ Truyền Động Với Van Điều Khiển

Với các van bướm tích hợp actuator khí nén hoặc điện để tự động hóa, cần bổ sung thêm các bước kiểm tra sau:

• Kiểm tra áp suất khí nén cấp vào actuator có đạt yêu cầu kỹ thuật
• Kiểm tra các đường ống dẫn khí, đầu nối có bị rò rỉ khí không
• Với actuator điện, kiểm tra hệ thống dây điện, động cơ có hoạt động ổn định, không phát nhiệt bất thường
• Kiểm tra bộ định vị (positioner) nếu có, đảm bảo tín hiệu điều khiển phản ánh đúng vị trí thực tế của đĩa van

Bước 5: Lắp Lại Và Thử Vận Hành

• Lắp van đúng chiều (nếu van có chiều ưu tiên), căn tâm với đường ống.
• Siết bu-lông mặt bích đối xứng chéo theo mô-men hãng khuyến cáo để seat được ép đều.
• Đóng mở bằng tay một lần, kiểm tra đĩa không chạm mặt bích hoặc thành ống.
• Tăng áp từ từ, kiểm tra rò rỉ ở mặt bích, trục và seat khi van đóng, rồi ghi kết quả.

Khi Nào Cần Thay Thế Thay Vì Sữa Chữa?

Không phải mọi vấn đề đều có thể khắc phục bằng vệ sinh hoặc điều chỉnh đơn giản. Dưới đây là các trường hợp nên cân nhắc thay thế linh kiện hoặc toàn bộ van:

Cần Thay Seat

• Seat đã nứt, chai cứng hoặc mất hoàn toàn độ đàn hồi
• Seat bong tróc khỏi thân van, không thể cố định lại chắc chắn
• Seat đã sử dụng vượt quá tuổi thọ khuyến nghị của nhà sản xuất

Cần Thay Đĩa Van

• Đĩa van biến dạng rõ rệt, không còn khớp kín với seat
• Bề mặt đĩa van bị mòn sâu, rỗ nhiều điểm do ăn mòn hóa học hoặc mài mòn cơ học

Cần Thay Trục Van Hoặc Toàn Bộ Van

• Trục van bị cong, không thể căn chỉnh lại để đảm bảo đồng tâm với đĩa van
• Trục van ăn mòn nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng chịu lực khi vận hành
• Thân van nứt, rạn do va đập hoặc ăn mòn lâu dài

Câu Hỏi Thường Gặp Bảo Trì Van Bướm